O‘zbekiston “Bojxona-2030” strategiyasini tasdiqladi: nimalar o‘zgaradi

Toshkent, O’zbekiston (UzDaily.uz) — O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 2026 yil 27 avgustda «Davlat bojxona xizmati organlari faoliyatini takomillashtirish va bojxona maʼmuriyatchiligiga zamonaviy yondashuvlarni joriy etish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi PF-174-son farmonni imzoladi.

Hujjat bilan 2026–2030 yillarga mo‘ljallangan «Yangi O‘zbekiston bojxonasi — 2030» strategiyasi tasdiqlandi. U biznes uchun shart-sharoitlardan tortib raqamlashtirish, kadrlar siyosati va chegara infratuzilmasigacha bo‘lgan keng ko‘lamli o‘zgarishlarni qamrab oladi.

Biznes uchun yengilliklar

2026 yil 1 sentyabrdan tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchilariga qo‘yilgan qator talablar bekor qilinadi. Jumladan, tashqi savdo shartnomasisiz importda xorijiy hamkorga oldindan to‘lov qilish, shartnomasiz eksportda tushumning 50 foizini taʼminlash, shuningdek, tovarlarni milliy valyutada eksport qilishda to‘lovning kafolat shakllarini, yaʼni akkreditiv, bank kafolati yoki sug‘urta polisini majburiy taqdim etish talabi bekor qilinadi.

2026 yil 1 oktyabrdan xavf darajasi past bo‘lgan va amaldagi QQS to‘lovchisi sertifikatiga ega tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchilariga tovarlar importida hisoblangan QQS summalarini o‘zaro hisobga olish imkoniyati beriladi. Eksportda bojxona rasmiylashtiruvi, fitosanitar sertifikat, fumigatsiya va tovarning kelib chiqish sertifikati uchun yig‘imlar hamda to‘lovlar 30 foizga kamaytiriladi.

2027 yil 1 yanvardan yagona bojxona to‘lovi stavkasi tovarning bojxona qiymatidan 20 foiz miqdorida, biroq har bir kilogramm uchun kamida 2 AQSH dollari etib belgilanadi. «20 ming tadbirkor — 500 ming malakali mutaxassis» dasturi ishtirokchilariga bojxona to‘lovlarini 120 kungacha bo‘lgan muddatga bo‘lib-bo‘lib to‘lash huquqi beriladi.

Jismoniy shaxslar tomonidan naqd valyutani deklaratsiyasiz olib chiqish meʼyori 10 ming AQSH dollariga ekvivalent miqdorda belgilanadi. Bu va shu kabi boshqa choralar 2027 yil dekabr oyiga qadar kuchga kiritiladi. Shu muddatga qadar O‘zbekiston fuqarolariga xorijda ro‘yxatdan o‘tkazilgan transport vositalarini bojxona to‘lovlarini to‘lashni taʼminlash sharti bilan notijorat maqsadlarda mamlakatga vaqtincha olib kirish imkoniyati ham beriladi. Shu tariqa, Qozog‘iston va Rossiyada mehnat faoliyatini olib borayotgan vatandoshlar shaxsiy avtomobillarida O‘zbekistonga kirib-chiqishlari mumkin bo‘ladi.

Bojxona qiymati bo‘yicha nizolarni hal etishga ham alohida eʼtibor qaratilgan. Bojxona rasmiylashtiruvi markazi tarkibida ixtisoslashtirilgan bo‘lim tashkil etish va bojxona qiymati masalalari bo‘yicha onlayn apellyatsiya mexanizmini ishga tushirish rejalashtirilmoqda.

Raqamli xizmatlar va fikr-mulohaza

2028 yil yanvarga qadar bojxona organlari tomonidan ko‘rsatiladigan barcha xizmatlarni, shu jumladan Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali bilan integratsiyani birlashtiruvchi yagona mobil ilovani ishga tushirish rejalashtirilmoqda. Shuningdek, jismoniy shaxslarni jarima solish to‘g‘risidagi qarorlar bilan tanishtirish va ularni to‘lash imkonini beruvchi «Customs fine» interaktiv mobil ilovasi ishlab chiqilmoqda.

«Yagona darcha» axborot tizimi orqali ko‘rsatiladigan elektron xizmatlar sonini hozirgi 41 tadan 2030 yilga kelib 49 taga yetkazish rejalashtirilgan. Tadbirkorlardan fikr-mulohazalar olish uchun “Feedback” moduli joriy etiladi. Uning asosida bojxona boshqarmalari, postlari va alohida xodimlarning reytingi shakllantiriladi.

Raqamlashtirish va sunʼiy intellekt

Davlat bojxona qo‘mitasi tuzilmasida amaldagi Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari boshqarmasi negizida Raqamli texnologiyalar markazi tashkil etiladi. Idoraga tashqi iqtisodiy faoliyat tovar nomenklaturasi bo‘yicha tovar kodlarini aniqlash, rentgen tasvirlari va hujjatlarni tahlil qilish, shuningdek, ovozli yordamchilardan foydalanishda sunʼiy intellektni joriy etish vazifasi yuklatilgan.

Rejalashtirilayotgan yechimlar qatorida sunʼiy intellekt asosida bojxona qiymatini nazorat qilish modeli, transport vositasining turini uning gabaritlari asosida avtomatik aniqlash tizimi, shuningdek, yuzlarni tanish, davlat raqam belgilarini avtomatik o‘qish va shubhali harakatlarni aniqlash imkoniyatiga ega Smart CCTV intellektual videokuzatuv tizimi bor. 2030 yilga qadar bojxona rasmiylashtiruvini inson ishtirokisiz amalga oshirish ulushini 60 foizga yetkazish rejalashtirilgan.

Bojxona maʼmuriyatchiligi islohoti

Strategiya importda bojxona rasmiylashtiruvining o‘rtacha vaqtini ikki soatgacha, eksportda esa 30 daqiqagacha qisqartirishni nazarda tutadi. Byudjetga bojxona tushumlarining YAIMdagi ulushini kamida 4,4 foizga yetkazish rejalashtirilgan.

“Bojxona-servis” davlat muassasasi xorijiy investitsiyalarni jalb qilgan holda masʼuliyati cheklangan jamiyatga aylantiriladi. Vazirlar Mahkamasiga ikki oy muddatda uning faoliyat yuritish tartibini, jumladan, «Safe Customs» yagona raqamli axborot ekotizimini joriy etishni belgilash topshirildi.

Qonunga xilof aylanmaga qarshi kurash va kinologiya xizmati

Markaziy bojxona laboratoriyasida aniqlanmagan kimyoviy moddalar, yangi psixofaol moddalar (NPV), sintetik giyohvandlik vositalari va fentanil analoglarini tezkor aniqlash uchun yuqori aniqlikdagi mass-spektrometriya texnologiyalarini joriy etish rejalashtirilmoqda.

Kinologiya yo‘nalishini rivojlantirish uchun Milliy kinologiya markazi bilan hamkorlikda bojxona va boshqa huquqni muhofaza qiluvchi organlar uchun 220 nafar kinologni tayyorlash va malakasini oshirish nazarda tutilgan. Shuningdek, xalqaro kuryerlik jo‘natmalarini tezkor va sifatli yetkazib berishni taʼminlash maqsadida “Ekspress-tashuvchi” institutini tashkil etish rejalashtirilmoqda.

Xalqaro hamkorlik

Hujjat Armaniston, Tailand va Indoneziya bilan bojxona sohasida hamkorlik to‘g‘risidagi bitimlarni tayyorlash, shuningdek, Birlashgan Arab Amirliklari bilan statistik maʼlumotlar almashinuvini rivojlantirishni nazarda tutadi.

O‘zbekiston Osiyo taraqqiyot bankining Markaziy Osiyo mintaqaviy iqtisodiy hamkorlik dasturi (CAREC) doirasida Raqamli bojxona va logistika alyansi (CATS) loyihasida ishtirok etishni taʼminlash niyatida.

Jahon bojxona tashkiloti bilan hamkorlikda O‘zbekiston tashqi iqtisodiy faoliyati tovar nomenklaturasining 2027 yilgi yangi tahririni ishlab chiqish, shuningdek, vakolatli iqtisodiy operatorlarni o‘zaro tan olish amaliyoti joriy etilgan xorijiy davlatlar sonini ko‘paytirish rejalashtirilmoqda. Tegishli bitimlar Xitoy, Rossiya, Belarus va Ozarbayjon bilan allaqachon imzolangan.

Yana bir yo‘nalish Qirg‘iziston bilan “Rishton”, “Vodil”, “Oqqiya” va “Chashma” chegara bojxona postlarini «yagona to‘xtash» (one-stop border post) tamoyili asosida ishlash bo‘yicha muzokaralar olib borishdan iborat. Shuningdek, Belarus, Rossiya va Tojikiston bilan temir yo‘l orqali yuk tashish bo‘yicha axborot almashinuviga oid texnik kelishuvlarni imzolash rejalashtirilgan.

Infratuzilmani rivojlantirish

Andijon, Surxondaryo va Toshkent viloyatlari hokimliklariga uch oy muddatda yirik chegara postlari yaqinida bojxona terminallari va avtoturargohlar qurish uchun yer uchastkalarini ajratish topshirildi.

2026–2030 yillarda chegara postlarini elektron tarozilar, raqam belgilarini tanish kameralari, body-scanner skanerlari va GPS-plombalar bilan bosqichma-bosqich jihozlash, shuningdek, qator chegara postlari va maʼmuriy binolarni rekonstruksiya qilish ko‘zda tutilgan.

Aniq loyihalardan biri Qozog‘iston bilan chegarada, Yangiyul tumanida qiymati 220 million AQSH dollari bo‘lgan «Xalqobod — Qoraboy Qonisboyev» yangi o‘tkazish punktini tashkil etishdir. Uni 2027 yilda amalga oshirish rejalashtirilgan. Shuningdek, “Sirdaryo” temir yo‘l chegara o‘tish punktida davlat nazorati organlari faoliyati uchun sharoit yaratish ko‘zda tutilgan.

Kadrlar siyosati va korrupsiyaga qarshi kurash

Bojxona organlarida korrupsiyaga qarshi boshqaruv tizimlarining ISO 37001:2025 xalqaro standarti bosqichma-bosqich joriy etiladi. Shuningdek, korrupsiya xavfi yuqori bo‘lgan lavozimlarda ishlovchi xodimlarning turmush tarzini tahlil qilish uchun «Integrity monitoring» tizimi ishga tushiriladi. QS World University Rankings reytingida top-300 talikka kiruvchi oliy taʼlim muassasalari bitiruvchilari uchun xorijda stajirovka o‘tash, shuningdek, xorijiy mutaxassislar ishtirokida o‘quv kurslarini tashkil etish nazarda tutilgan.

Bojxona organlari xodimlari uchun ijtimoiy paket ham kengaytiriladi. Jumladan, xizmat uylari ajratish va ipoteka subsidiyalari berish ko‘zda tutilgan.

Strategiyani moliyalashtirish

2026–2030 yillarda strategiyani amalga oshirish uchun zarur kapital qo‘yilmalarning umumiy hajmi 1,7 trillion so‘mga baholanmoqda.

Mablag‘larning asosiy qismi — 1,5 trillion so‘mdan ortig‘i — Davlat bojxona qo‘mitasining byudjetdan tashqari jamg‘armalari hisobidan ajratiladi. Qolgan mablag‘lar davlat byudjeti va Raqamli texnologiyalar markazi mablag‘lari hisobidan moliyalashtiriladi.